Türkiye, küresel enerji piyasalarında yaşanan gelişmelerin ardından akaryakıt fiyatlarında yeni bir düzenlemeye gitti. İran’ın uluslararası petrol taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından petrol fiyatlarında hızlı yükseliş beklentisi oluştu. Bu gelişmenin Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına yüksek zam olarak yansımaması için eşel mobil sistemi yeniden uygulanmaya başlandı.
Alınan karar doğrultusunda akaryakıt maliyetlerinde artış yaşanması durumunda vergi düzenlemesi devreye girecek. Böylece fiyat artışlarının önemli bir kısmının tüketiciye yansımaması hedefleniyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI GELİŞMESİ ENERJİ PİYASASINI ETKİLEDİ
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı küresel petrol ticaretinde büyük bir hareketliliğe neden oldu. Dünya petrol taşımacılığının önemli bir bölümünün geçtiği bu bölgenin kapanması, petrol arzında daralma ihtimalini gündeme getirdi.
Enerji piyasalarında oluşan bu gelişme, petrol fiyatlarında hızlı yükseliş beklentisini beraberinde getirdi. Bu durumun akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansıması halinde birçok ülkede enerji maliyetlerinin artabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye ise küresel piyasalardaki bu gelişmenin vatandaş üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla hızlı bir düzenleme yaptı.
AKARYAKITTA EŞEL MOBİL SİSTEMİ DEVREDE
Türkiye’de akaryakıt fiyatlarında dalgalanmaların etkisini azaltmak için eşel mobil sistemi uygulamaya alındı. Bu sistem kapsamında petrol fiyatlarında veya döviz kurlarında artış yaşanması halinde vergi indirimi uygulanacak.
Karara göre akaryakıt fiyatlarında oluşacak artışın yüzde 75’i kadar Özel Tüketim Vergisi tutarında indirim yapılacak. Böylece maliyet artışının önemli bir kısmı vergi düzenlemesiyle dengelenmiş olacak.
Petrol fiyatlarında düşüş yaşanması durumunda ise uygulanan indirim oranı kadar vergi yeniden artırılacak. Böylece sistem hem artış hem de düşüş dönemlerinde dengeli şekilde çalışacak.
ÖTV DÜZENLEMESİ NASIL UYGULANACAK
Yayımlanan düzenlemeye göre akaryakıt maliyetinde oluşacak artışların tamamı doğrudan pompa fiyatlarına yansıtılmayacak. Artış oranının yüzde 75’i kadar vergi indirimi uygulanarak fiyatların daha sınırlı yükselmesi sağlanacak.
Bu uygulama sayesinde petrol fiyatları veya döviz kurlarında meydana gelen ani yükselişlerin vatandaş üzerindeki etkisinin azaltılması hedefleniyor. Aynı zamanda enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon üzerindeki etkisinin de sınırlanması amaçlanıyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında yaşanan dalgalanmaların tüketiciye doğrudan yansımamasını sağlayan bir vergi düzenleme mekanizmasıdır. Bu sistemde petrol fiyatları veya döviz kurları yükseldiğinde devlet, Özel Tüketim Vergisi tutarını düşürerek fiyat artışını dengelemeye çalışır.
Maliyetlerin gerilemesi durumunda ise vergi oranı yeniden artırılarak devletin vergi gelirleri eski seviyesine yaklaştırılır. Bu yöntem özellikle küresel enerji piyasalarında yaşanan ani değişimlerin ekonomiye etkisini azaltmak amacıyla uygulanır.
Uzmanlar, küresel enerji piyasalarında yaşanan gelişmeler nedeniyle eşel mobil sisteminin kısa vadede akaryakıt fiyatlarındaki artışı sınırlamada önemli rol oynayabileceğini belirtiyor. Türkiye’de uygulanan bu sistemin enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı denge sağlayan bir mekanizma olarak öne çıktığı ifade ediliyor.
