İran geçici lider süreci resmen başladı. ABD ve İsrail’in ortak saldırısında hayatını kaybeden İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ardından, Anayasa Koruma Konseyi üyesi Ali Rıza Arafi geçici liderlik konseyine seçildi. Gözler şimdi kalıcı dini liderin kim olacağına çevrildi.
Yaklaşık 37 yıldır İran’ın en üst siyasi ve dini otoritesi olan Hamaney’in ölümü ülkede hem siyasi hem de askeri dengeleri etkiledi. Geçici atamanın ardından İran Anayasası gereği “Rehber” olarak adlandırılan dini lideri belirleme yetkisi Uzmanlar Meclisi’ne geçti.
GEÇİCİ LİDERLİK SÜRECİ BAŞLADI
İran geçici lider olarak görevlendirilen Ali Rıza Arafi, Anayasa Koruma Konseyi üyesi olarak biliniyor. Geçici liderlik konseyi kararıyla yapılan atamanın, yeni lider seçilene kadar anayasal boşluğu doldurması amaçlanıyor.
İran Anayasası’na göre dini lideri Ayetullahlardan oluşan Meclis-i Hobregan seçiyor. Meclis üyeleri Tahran’da toplanarak yeni Veliyy-i Fakih’i belirleyecek. Seçimin ilk oturumda sonuçlanabileceği gibi birkaç gün sürebileceği belirtiliyor.
Yeni lider ilan edilene kadar anayasal yetkiler Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Yargı Erki Başkanı’ndan oluşan üçlü heyet tarafından kullanılacak.
HAMANEY SONRASI GÜÇ DENGESİ
Hamaney’in konutuna yönelik saldırıda yaşamını yitirdiği ve cenazesinin enkazdan çıkarıldığı bildirildi. Resmi makamlardan ayrıntılı açıklama yapılmazken, olayın savaşta tansiyonu daha da yükselttiği değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre yeni seçilecek liderin profili, çatışmanın seyrini doğrudan etkileyebilir. Ilımlı bir ismin seçilmesi halinde diplomatik temas ihtimali artabilir. Sert çizgide bir ismin göreve gelmesi ise mevcut askeri stratejinin sürmesi anlamına gelebilir.
LİDERLİK İÇİN ÖNE ÇIKAN İSİMLER
İran geçici lider olarak Arafi görevlendirilmiş olsa da kalıcı makam için birçok üst düzey din adamının adı geçiyor. Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei, eski Yargı Erki Başkanı Sadık Laricani, Hasan Humeyni, Hasan Ruhani ve Seyyid Müçteba Hamaney öne çıkan isimler arasında yer alıyor.
Özellikle Hasan Humeyni’nin adının sıkça gündeme geldiği ifade ediliyor. Ancak süreçte sürpriz bir adayın da çıkabileceği belirtiliyor.
ALİ RIZA ARAFİ KİMDİR
1959 yılında İran’ın Meybod kentinde doğan Ali Rıza Arafi, dini eğitimini Kum’daki medreselerde tamamladı. Uzun yıllar dini eğitim kurumlarında görev aldı ve medrese sisteminin yönetiminde önemli roller üstlendi.
Anayasayı Koruyucular Konseyi’nde görev yapan Arafi, daha çok eğitim ve dini bürokrasi alanındaki çalışmalarıyla tanınıyor. Güvenlik ya da askeri geçmişinin bulunmaması, geçici liderlik döneminde daha dengeli bir profil sergileyebileceği yorumlarına yol açıyor.
İran geçici lider sürecinin nasıl sonuçlanacağı ve Meclis-i Hobregan’ın kimi seçeceği, hem İran iç siyaseti hem de bölgesel dengeler açısından belirleyici olacak.
