İstanbul Kapalıçarşı denince akla ilk olarak altın gelir ama döviz tarafı da yıllardır ayrı bir “piyasa dili” ve fiyatlama geleneğiyle anılır. Hatta haberlerde sıkça duyduğunuz “Kapalıçarşı kuru”, birçok kişi için bankadan ya da ekrandan gördüğü kurdan daha “gerçek” bir referans gibi konumlanmıştır. Peki bu işin tarihi nereden geliyor, Kapalıçarşı’da döviz fiyatları neden çoğu zaman daha uygun görünüyor?
1) Kapalıçarşı’da dövizin tarihi: Sarraftan modern döviz bürosuna
Kapalıçarşı yüzyıllardır ticaretin kalbi olduğu için, para değişimi de doğal olarak burada gelişti. Eskiden “sarraf” denilen para bozma/çevirme işi yapan esnaf; altın, gümüş, farklı sikkeler ve farklı bölgelerden gelen paralar arasında dönüşüm yapardı. Bu dönüşüm sadece “kur” değildi; paranın ayarı, sahihliği, ağırlığı, yıpranması gibi konular da fiyatın parçasıydı.
Zamanla:
- Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişte para düzeni değişti,
- Dış ticaret, turizm ve göç hareketleri arttı,
- 1980’lerden itibaren Türkiye’de döviz işlemleri daha görünür ve yaygın hale geldi,
- 1990’lar ve 2000’lerde piyasa derinliği arttıkça Kapalıçarşı’nın “anlık fiyat” refleksi güçlendi.
Bugün Kapalıçarşı’da döviz; fiziksel nakit, turizm, kuyumculuk ve ticaretin bir arada döndüğü, çok yoğun rekabetin olduğu bir ortamda fiyatlanıyor.
2) “Kapalıçarşı kuru” ne demek?
Kapalıçarşı kuru tek bir dükkânın fiyatı değildir. Orada aynı anda onlarca yer fiyat verir ve bu fiyatlar:
- arz-talebe,
- nakit akışına,
- gün içi oynaklığa,
- eldeki banknot stoğuna
çok hızlı tepki verir.
Bu yüzden Kapalıçarşı kuru, çoğu zaman “piyasanın nabzı” gibi hareket eder. Bankaların kur ekranı daha stabil görünebilir; Kapalıçarşı ise daha hızlı “ayarlanır”.
3) Kapalıçarşı döviz fiyatları neden daha uygun olabiliyor?
Burada “daha uygun” derken genelde kastedilen şey şudur: alış-satış farkı (makas) daha dar olabilir ya da “net elinize geçen” tutar bankaya göre avantajlı çıkabilir. Bunun birkaç temel nedeni var:
A) Rekabet çok yüksek: Aynı sokakta, yan yana fiyat yarışı
Kapalıçarşı’da döviz işi yapanlar aynı müşteri için yarışır. Rekabet arttıkça:
- makas daralır,
- “komisyonsuz / daha iyi kur” pazarlığı mümkün olur,
- özellikle yüksek tutarlarda daha iyi fiyat çıkabilir.
B) Nakit piyasası: Anında teslim–anında tahsil
Banka işlemleri çoğu zaman:
- dijital altyapı,
- operasyon,
- risk yönetimi,
- uyum süreçleri (KYC vb.)
gibi maliyetleri fiyatın içine yedirir.
Kapalıçarşı’da ise işlem “nakit al–nakit ver” mantığıyla hızlanır. Hız ve hacim artınca bazı esnaf daha düşük kâr marjıyla dönebilir.
C) Hacim ve “dönüş hızı” mantığı
Bazı yerler yüksek hacim çevirip düşük marjla kazanmayı tercih eder. Gün içinde sürekli al-sat yapan bir yerde, fiyat:
- “elde kalmasın, dönsün” mantığıyla,
- anlık piyasa koşuluna göre,
daha esnek ayarlanabilir.
D) Bankalarda görünmeyen maliyetler ve saat etkisi
Bankalarda “gördüğünüz kur” ile “işlem kurunuz” bazen farklılaşabilir:
- mesai dışı saatlerde makas açılabilir,
- bazı kanallarda (şube/uygulama) fark olabilir,
- ek masraf/komisyon (ürüne göre) devreye girebilir.
Kapalıçarşı ise gün içinde fiyatı “piyasaya göre” anında günceller; mesai dışı etkisi veya ürün bazlı farklar farklı çalışır.
4) Her zaman ucuz mu? Dikkat edilmesi gerekenler
Kapalıçarşı her zaman avantajlı demek doğru olmaz. Bazen:
- piyasada ani hareket olur, belirsizlik artar → makas açılır,
- belirli banknotlara (yıpranmış, eski seri vs.) daha düşük fiyat verilir,
- çok küçük tutarlarda avantaj azalır,
- “komisyon yok” dense bile kurun içine komisyon gizlenmiş olabilir (net rakama bakmak gerekir).
Kısacası önemli olan şudur:
“1 dolar kaç TL?” değil, “Ben şu tutarı bozdurduğumda elime net kaç TL geçiyor?”
5) Kapalıçarşı’da kur nasıl okunur? (Kısa rehber)
- Alış: Siz dövizi verirsiniz, TL alırsınız. (Dövizci dövizi “alır”)
- Satış: Siz TL verirsiniz, döviz alırsınız. (Dövizci dövizi “satar”)
- Makas: Satış – alış farkı. Rekabet yüksekse daralır.
Pratik ipuçları:
- 2–3 yerden fiyat alın, net tutarı sorun.
- “Komisyon var mı?” sorusunu sorun ama asıl net rakama bakın.
- Makasın aşırı açıldığı saatlerde acele etmeyin.
- Güvenilir, işlem fişi/fatura veren yerleri tercih edin.
- Banknotun kondisyonu fiyatı etkileyebilir (özellikle yıpranmış banknot).
Sonuç: Kapalıçarşı neden referans?
Kapalıçarşı döviz piyasası, yüzyılların ticaret geleneğiyle oluşmuş; bugün ise rekabet, hız ve nakit akışı sayesinde kendi fiyat disiplinini kurmuş bir ekosistem. Bu yüzden “Kapalıçarşı kuru” çoğu zaman daha iyi görünür: Rekabet makası daraltır, hacim kârı düşürür, fiyat hızlı güncellenir.