Afganistan’da yönetimi elinde bulunduran Taliban, uzun süredir uyguladığı baskıcı politikalarına yeni bir düzenlemeyi daha ekledi. Açıklanan yeni ceza kanunu tasarısı, hem içerdiği kavramlar hem de öngördüğü cezalar nedeniyle ülke içinde ve uluslararası kamuoyunda ciddi tepki topladı. Tasarı, toplumu sınıflara ayıran bir yaklaşımı benimserken, suçlara verilecek cezaların da bu sınıflara göre değişmesini öngörüyor. İnsan hakları savunucuları, düzenlemenin ayrımcı bir ceza sistemini yasal hale getirdiği görüşünde birleşiyor.
TOPLUM SINIFLARA AYRILIYOR
Yeni ceza kanunu tasarısında, Afgan toplumunun açık biçimde sınıflara ayrıldığı görülüyor. Metinde yer alan düzenlemelere göre, bireylerin ait olduğu sınıf, işledikleri suç karşılığında alacakları cezayı doğrudan etkiliyor. Tasarıda “efendi” ve “köle” gibi ifadelerin kullanılması, kölelik kavramının fiilen yeniden meşrulaştırıldığı yönünde eleştirilere yol açtı. Bazı maddelerde, köle statüsündeki kişilere uygulanacak cezaların efendilerinin takdirine bırakılması, eşitlik ilkesinin tamamen ortadan kalktığı şeklinde yorumlandı.
SINIFA GÖRE DEĞİŞEN CEZALAR
Tasarıda yer alan ceza sistemi, yalnızca toplumsal statüye değil, dini ve sosyal konuma göre de farklılık gösteriyor. Düzenlemeye göre din alimleri tarafından işlenen bazı suçlar yalnızca uyarı ile sonuçlanabiliyor. Seçkin olarak tanımlanan kesimler için mahkemeye çağrı veya sözlü uyarı gibi hafif yaptırımlar öngörülürken, orta sınıf olarak tanımlanan kişiler için hapis cezaları gündeme geliyor. En alt sınıfta yer alan bireyler için ise hapis cezasına ek olarak bedensel yaptırımlar uygulanması öngörülüyor. Bu yaklaşım, adil yargılama ve kanun önünde eşitlik ilkeleriyle açıkça çeliştiği gerekçesiyle eleştiriliyor.
KIZ ÇOCUKLARININ EĞİTİM YASAĞI DERİNLEŞİYOR
Yeni ceza kanunu tasarısı, Taliban’ın mevcut eğitim politikalarıyla birlikte değerlendirildiğinde daha geniş bir hak ihlali tablosu ortaya koyuyor. Taliban yönetimi, uzun süredir kız çocuklarının ortaokul ve üzeri eğitimine izin vermiyor. Bu uygulama, Afganistan’ı kız çocuklarının eğitim hakkının sistematik biçimde engellendiği tek ülke konumuna getiriyor. Mevcut durumda yaklaşık 2,2 milyon kız çocuğunun eğitim hakkından mahrum bırakıldığı belirtiliyor. Uzmanlar, bu yasağın ülkenin sosyal ve ekonomik geleceğini ciddi biçimde tehdit ettiğini vurguluyor.
KADINLARIN TEMEL HAKLARI SINIRLANDIRILIYOR
Taliban yönetimi altında kadınların kamusal alandaki varlığı giderek daha fazla kısıtlanıyor. Çalışma hayatına katılım, serbest dolaşım ve eğitim gibi temel haklar ciddi ölçüde sınırlandırılmış durumda. Kadınların pek çok sektörde çalışması yasaklanırken, kamu alanında bulunmaları da çeşitli kurallara bağlanmış durumda. Yeni ceza kanunu tasarısının, bu baskıcı ortamı daha da kurumsallaştıracağı endişesi dile getiriliyor.
ULUSLARARASI TEPKİLER ARTIYOR
İnsan hakları örgütleri ve uluslararası kuruluşlar, Taliban’ın açıkladığı bu tasarıyı sert bir dille eleştiriyor. Sınıfa dayalı ceza sistemi, kölelik kavramının yasal metinlerde yer alması ve kadınlara yönelik ayrımcı uygulamalar, evrensel insan hakları normlarına aykırı olarak değerlendiriliyor. Uluslararası toplum, özellikle kız çocuklarının eğitim hakkının yeniden tanınması ve ceza sisteminde eşitliğin sağlanması için Taliban üzerindeki baskıyı artırmaya çalışıyor. Ancak şu ana kadar Taliban yönetiminden bu yönde somut bir geri adım gelmiş değil.
AFGANİSTAN’DA GELECEK KAYGISI
Uzmanlara göre, yeni ceza kanunu tasarısı Afganistan’daki toplumsal kutuplaşmayı derinleştirebilir. Hukukun eşit uygulanmadığı, bireylerin sınıfsal ve cinsiyet temelli ayrımlarla karşı karşıya kaldığı bir sistemin uzun vadede daha büyük sosyal sorunlara yol açabileceği ifade ediliyor. Afgan halkı için belirsizlik sürerken, özellikle kadınlar ve çocuklar açısından endişeler giderek artıyor.
