Osmanlı döneminde Karadeniz’in en önemli ticaret merkezlerinden biri olan Trabzon, sahip olduğu han yapılarıyla kent içi ticaretin gelişiminde önemli bir rol oynadı. Yapılan araştırmalar, Trabzon’da inşa edilen hanların sayısının kesin olarak tespit edilemediğini ortaya koyarken, tarihsel belgeler kentin ticari yoğunluğunu açıkça gözler önüne seriyor.
OSMANLI DÖNEMİ TRABZON HANLARI
Osmanlı döneminden günümüze ulaşan ve büyük ölçüde özgünlüğünü koruyan hanlar arasında mülkiyeti Vakıflar’a ait Alacahan, Taşhan, Vakıfhan ve Bedesten ile özel mülkiyete ait Sabırhan bulunuyor. Bu yapılar, mimari özellikleri ve konumlarıyla Osmanlı şehir içi han geleneğini yansıtıyor.
Bunun yanı sıra Anadoluhan ve Yalıhan, zaman içinde geçirdiği niteliksiz müdahaleler nedeniyle özgün mimari özelliklerini büyük ölçüde kaybetmiş durumda. Suluhan ise yakın dönemde yıkılarak yerine modern bir iş hanı yapılması nedeniyle günümüze ulaşamayan Osmanlı yapıları arasında yer alıyor.
TARİHİ KAYITLAR NE SÖYLÜYOR
1873 tarihli Vilayet Salnamesi’nde Trabzon kent merkezinde 33 hanın bulunduğu bilgisi yer alıyor. Ancak yapılan çalışmalar sonucunda bu hanlardan yalnızca 10’unun yeri tespit edilebildi. Tespit edilen yapılardan 7’sinin günümüze ulaşmış olması, kentin tarihi mirasının kısmen de olsa korunduğunu gösteriyor.
TRABZON HANLARININ MİMARİ ÖZELLİKLERİ
Trabzon’daki hanlar, menzil hanlarından farklı olarak Osmanlı kent içi hanları özelliği taşıyor. Birden fazla girişe sahip olmaları ve cephelerinde çok sayıda pencerenin bulunması bu yapıların dikkat çeken mimari unsurları arasında yer alıyor. Hanlar, ticari hareketliliğin yoğun olduğu akslar üzerinde konumlanarak esnaf ve tüccarlar için işlevsel alanlar oluşturdu.
TİCARET YOLLARI VE KONUM
Hanların büyük bölümü, İpek Yolu’nun geçtiği Kunduracılar Caddesi ekseninde yer alıyor. Bu aks, batıda Semerciler Caddesi ve Moloz’a, doğuda İskele Caddesi ve yeni limana, güneyde ise Erzurum Caddesi’ne bağlanıyor. Bu konumlanma, Trabzon’un tarih boyunca bir ticaret merkezi olma özelliğini güçlendirdi.
ALACAHAN ÖNE ÇIKIYOR
Trabzon Çarşı Mahallesi Bakırcılar Mevkii’nde bulunan Alacahan’ın yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, birçok kaynak yapıyı 15. yüzyıla tarihlendiriyor. Açık avlusu, avluyu çevreleyen revakları ve revakların arkasındaki odalarıyla tipik bir Osmanlı şehir içi hanı planına sahip olan yapı, üç katlı avlulu mimarisiyle dikkat çekiyor. Alacahan, 2014 yılından bu yana Halk Eğitimi ve Akşam Sanat Okulu olarak hizmet veriyor.
Trabzon Osmanlı hanları, kentin ticari ve kültürel geçmişine ışık tutmaya devam ederken, korunmaları ve gelecek kuşaklara aktarılmaları büyük önem taşıyor.