Trafo fiyatlarını belirleyen teknik değişkenler: güç, gerilim, sargı ve tip

Bir transformatörün fiyatı tek bir kalemden çıkmaz. Teklifte görünen rakamın arkasında dört teknik karar vardır: kaç kVA güç, hangi primer gerilim seviyesi, alüminyum mu bakır sargı ve hangi gövde tipi. Bu dördü değiştiğinde trafonun içindeki nüve kesiti, iletken miktarı, yalıtım mesafesi, kazan hacmi ve yalıtım yağı miktarı da değişir. Fiyat farkı büyük ölçüde buradan doğar.

Aynı güç değeri için birbirinden farklı teklifler almak bu nedenle olağandır. Fark çoğu zaman satıcının tercihinden değil, teklife konu trafonun teknik içeriğinden gelir. Değişkenler ayrıştırılmadan yapılan karşılaştırma, farklı ürünleri aynı ürün sanmakla sonuçlanır.

Güç sınıfı fiyatın taban çizgisini kurar

kVA değeri, fiyatın üzerine kurulduğu ilk değişkendir. Güç arttıkça nüve kesiti büyür, sargıda kullanılan iletken miktarı artar, kazan hacmi ve yalıtım yağı miktarı yükselir, toplam ağırlık ile taşıma ihtiyacı değişir. Bu kalemler aynı anda büyüdüğü için güç sınıfı yükseldiğinde fiyat, kVA değeriyle düz orantılı biçimde değil, malzeme ve işçilik toplamının izlediği eğri boyunca hareket eder.

Güç seçiminde belirleyici olan tesisin bağlı yükü ve yük profilidir. İhtiyacın belirgin biçimde üzerinde seçilen bir güç sınıfı, satın alma bedelini yükseltmenin yanında trafo enerjili kaldığı sürece yüksüz kaybın taşınması anlamına gelir. Ufuk Transformatör'ün satış yaptığı aralık 25 kVA ile 2500 kVA arasındadır ve bu aralıkta güç sınıfları arasındaki geçiş, fiyatı en belirgin biçimde değiştiren adımdır.

Gerilim seviyesi yalıtım maliyetini taşır

Aynı güçte iki trafo, primer gerilim seviyeleri farklıysa aynı ürün değildir. Gerilim yükseldikçe sargılar arasındaki ve sargı ile gövde arasındaki yalıtım mesafesi büyür, kullanılan yalıtım malzemesi ile yağ hacmi artar, kazan boyutu buna göre yeniden belirlenir. Genleşme depolu tip transformatörlerde 1 kV, 6.3 kV, 15.8 kV ve 34.5 kV gerilim seviyeleri, hermetik tipte ise 36 kV seviyesine kadar uygulamalar karşılanır.

Gerilim sınıfı deney kapsamını da belirler. Uygulanan gerilim deneyi ve endüklenen alternatif akım gerilim deneyi, trafonun beyan edilen gerilim seviyesine göre farklı değerlerde yapılır. Bu deneyler TS EN 60076 kapsamında yürütülür ve yalıtım yapısının beyan edilen gerilimi taşıyıp taşımadığını ortaya koyar. Gerilim seviyesi yükseldikçe hem yalıtım malzemesi hem de doğrulama süreci ağırlaşır.

Sargı malzemesi: alüminyum ve bakır farkı nereden gelir

Alüminyum ve bakır sargı arasındaki fark, trafo fiyatları karşılaştırılırken netleşmesi gereken teknik başlıkların başında gelir. Bakır, birim ağırlık maliyeti alüminyuma göre yüksek bir iletkendir. Buna karşılık iletkenliği daha yüksek olduğu için aynı akımı taşımak üzere daha küçük kesit yeterli olur.

Bu iki etki birbirini kısmen dengeler. Alüminyum sargıda malzemenin birim maliyeti düşerken aynı akım için daha büyük kesit gerektiğinden sargı hacmi, dolayısıyla kazan boyutu büyüyebilir. Bakır sargıda daha kompakt bir yapı ortaya çıkar, toplam ağırlık ve hacim ihtiyacı azalır. Fiyat farkını yalnızca metal maliyeti üzerinden okumak bu yüzden eksik kalır, farkın bir bölümü sargının kapladığı hacmin gövdeye yansımasından gelir.

Hem hermetik hem genleşme depolu tip transformatörlerde alüminyum ve bakır sargı seçenekleri stok kapsamında yer alabilir. Sargı malzemesi teklifte açıkça yazılmadığında, iki rakam arasındaki farkın nereden geldiğini anlamak mümkün olmaz.

Gövde tipi maliyeti hangi kalemden değiştirir

Tip seçimi fiyatı sargı ve nüve dışındaki kalemlerden değiştirir. Hermetik tip transformatörde kazan tamamen kapalıdır, yalıtım yağı hava ile temas etmez ve genleşme kazan duvarındaki dalgalı yapının esnemesiyle karşılanır. Genleşme depolu tipte üstte ayrı bir depo ve silikajel hava kurutucusu bulunur, bu da ek gövde imalatı ve ek donanım demektir. Kuru tip transformatörde yalıtım yağı yoktur, yalıtım katı malzemeyle sağlanır ve maliyet yapısı farklı bir zemine oturur.

Üç yapının güç aralıkları da aynı değildir. Hermetik ve genleşme depolu tipler geniş bir güç bandında üretilirken kuru tip seçenekler daha dar bir aralıkta yer alır. Ufuk Transformatör'ün kuru tip ürün grubunda 130 kVA 7200 volt ve 150 kVA 8400 volt seçenekleri bulunur. Tip bu nedenle bağımsız bir fiyat kalemi değil, güç ve gerilim seçimiyle birlikte değerlendirilen bir kısıttır.

Dört değişkenin trafodaki karşılığı

Değişkenlerin her biri trafonun içinde somut bir malzemeye ya da imalat adımına karşılık gelir. Teklifteki farkı okumak, rakamı bu karşılıklara geri bağlamakla mümkün olur.

Aynı kVA değerinde teklifler neden ayrışır

Güç, gerilim, sargı ve tip eşitlendiğinde bile iki teklif farklı çıkabilir. Geriye kalan farkın kaynağı çoğunlukla beyan edilen kayıp değerleri, kısa devre empedansı, kullanılan donanım ve teslimle birlikte verilen doğrulama kapsamıdır. Yüksüz kaybı ve yükteki kaybı düşük beyan edilen bir trafo, aynı güçte daha fazla ve daha nitelikli malzemeyle üretilmiş olabilir. Bu durumda yüksek görünen rakam, farklı bir teknik içeriğin karşılığıdır.

Doğrulama kapsamı da bu farkın bir parçasıdır. Sargı direncinin ölçülmesi, gerilim çevirme oranının ve faz farkının ölçülmesi, kısa devre empedansı ile yükteki kaybın ölçülmesi, yüksüz kaybın ve akımın ölçülmesi, izolasyon direncinin ölçülmesi ve yalıtım sıvısında delinme geriliminin tayini, beyan edilen değerlerin gerçekten karşılanıp karşılanmadığını gösterir. Ufuk Transformatör bu ölçümleri kendi laboratuvarında TS EN 60076 ve IEC 60156 kapsamında yapar, teslimi test raporlu olarak gerçekleştirir.

Değişkenler birbirinden bağımsız değil

Dört değişken ayrı ayrı seçilmez. Gerilim seviyesi yükseldiğinde yalıtım mesafesi arttığı için aynı güçteki trafonun gövdesi büyür. Alüminyum sargı tercih edildiğinde sargı hacmi büyüdüğü için kazan yeniden boyutlanır. Kuru tip tercih edildiğinde çalışılabilecek güç aralığı daralır. Bir değişkeni sabitleyip diğerini tek başına ucuzlatmaya çalışmak, bu bağlar nedeniyle toplam fiyatı beklendiği gibi değiştirmez.

Pratikte karar sırası şöyle işler: önce tesisin ihtiyaç duyduğu güç sınıfı, sonra şebekenin dayattığı primer gerilim, ardından yerleşim ve ortam koşullarının izin verdiği gövde tipi, en sonda sargı malzemesi. İlk üçü büyük ölçüde teknik zorunluluktur. Gerçek tercih alanı çoğu projede sargı malzemesinde kalır, fiyat pazarlığının teknik karşılığı da genellikle bu başlıktır.

İkinci el trafoda dört değişken nasıl okunur

İkinci el trafoda da fiyat bandını aynı dört değişken kurar, kondisyon ise bu bandın neresinde durulacağını belirler. Güç, gerilim, sargı malzemesi ve tip bilgisi olmadan bir ikinci el trafonun fiyatı hakkında konuşmak karşılaştırma değil tahmin olur. Bu bilgiler etiket değerlerinden ve ölçüm sonuçlarından okunur. Etiketle ölçüm arasında uyuşmazlık varsa, konuşulması gereken şey rakam değil trafonun kendisidir.

Yüksek gerilim ekipmanında montaj, devreye alma ve test işlemleri yetkili teknik ekip tarafından yapılır. Değerlendirme aşamasında trafonun etiket bilgilerini ve varsa test raporunu isteyip bu dört değişkeni netleştirmek, hem teknik uygunluğu hem de fiyatın anlamını görünür kılar.

Ufuk Transformatör 1998 yılından bu yana Ankara İvedik Organize Sanayi Bölgesi'nde 2000 m2 kapalı alanda çalışıyor. 25 kVA ile 2500 kVA arasında trafo satışının yanında ikinci el trafo satışı, bakım, sarım, onarım ve test hizmeti veriyor; ölçümler kendi laboratuvarında TS EN 60076 ve IEC 60156 kapsamında yapılıyor. İşletme ISO 9001:2015 ve TSE-HYB Hizmet Yeterlilik Belgesi'ne sahip, teslim 1 yıl garantili ve test raporlu gerçekleşiyor, arıza durumları için 7/24 acil trafo servisi yürütülüyor. Güç, gerilim, sargı ve tip netleştiğinde teklif de bu dört değişkenin karşılığı olarak şekilleniyor. Teknik değerlendirme için 0312 395 11 71 numarasından iletişim kurulabilir.