Milli İstihbarat Teşkilatı’nın arşivlerinden çıkan 7 Ağustos 1933 tarihli rapor, Doğu Karadeniz’de araştırma yapan yabancı botanikçilerin nasıl takip edildiğini ortaya koydu.
MİT’in internet sitesindeki Özel Koleksiyon bölümünde yayımlanan belgede, özellikle Trabzon-Gümüşhane güzergâhı ile Zigana çevresinde yapılan çalışmalar dikkat çekti.
RAPOR ERZURUM B AMİRLİĞİNDEN GÖNDERİLDİ
Belge, dönemin Erzurum B Amirliği tarafından Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti’ne gönderildi.
Raporda, 1930 yılında bölgeye gelen iki yabancı botanikçinin faaliyetlerinin izlenmeye çalışıldığı belirtildi.
GÜNDE 30 KİLOMETRE YÜRÜDÜLER
Botanikçilere bir istihbarat memuru ile vilayetin ziraat müdürü eşlik etti.
Ancak araştırmacıların yoğun temposu görevlileri zorladı.
Raporda:
“Onlar günde 30 kilometre geziyor, dağlara tırmanıyorlardı. Hülasa ne olduklarını ve ne yaptıklarını fenni bir şekilde tezahür ettirmek mümkün olamadı.”
ifadeleri kullanıldı.
GÖREVLİLER GERİ DÖNDÜ
Belgeye göre botanikçilerin uzun mesafeli yürüyüşleri ve dağlık bölgelerde yaptığı çalışmalar nedeniyle refakat eden görevliler tempoya ayak uyduramadı.
Bu nedenle takip ve denetim süreci istenilen kapsamda sürdürülemedi.
ZİGANA’DAKİ İNGİLİZLER İÇİN UZMAN ÖNERİSİ
Raporda, Zigana çevresinde aylarca araştırma yapan iki İngiliz’in faaliyetlerine de yer verildi.
Bu çalışmaların yalnızca idari görevliler tarafından değil, ilgili bakanlıklardan görevlendirilecek uzmanlar eşliğinde takip edilmesi önerildi.
BİLGİ PAYLAŞIMI İSTENDİ
Belgede ayrıca yabancı seyyah ve araştırmacılar hakkında farklı kurumların elinde bulunan bilgilerin istihbarat servisiyle paylaşılmasının önemine dikkat çekildi.
Böylece bölgedeki yabancı araştırmacıların faaliyetlerinin daha kapsamlı şekilde takip edilmesinin amaçlandığı görüldü.
TARİHİ BELGE YILLAR SONRA YAYIMLANDI
MİT’in Özel Koleksiyon bölümünde yayımlanan belge, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki istihbarat çalışmalarına ilişkin dikkat çekici örneklerden biri oldu.
Rapor, yabancı araştırmacıların bilimsel faaliyetlerinin dönemin güvenlik anlayışı içerisinde nasıl izlendiğini de ortaya koyuyor.
