ABD, İsrail ve İran arasında tırmanan savaşın küresel ekonomiye etkileri giderek büyüyor. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim ve üretim tesislerinde yaşanan aksaklıklar dünya gübre piyasasında ciddi dalgalanmalara neden oldu. Uzmanlar yaşanan gelişmelerin küresel gübre krizi riskini artırabileceğini belirtiyor.
Orta Doğu’daki enerji ve üretim tesislerinin devre dışı kalmasıyla birlikte gübre üretimi ve sevkiyatında sorunlar yaşanmaya başladı. Küresel piyasada önemli bir gösterge olan üre gübresinin fiyatı ton başına 575 ila 635 dolar seviyesine kadar yükseldi.
Uzmanlara göre sevkiyatların uzun süre aksaması durumunda yalnızca gübre fiyatlarının değil gıda maliyetlerinin de artabileceği değerlendiriliyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI SEVKİYATI ETKİLİYOR
Küresel gübre ticaretinde kritik bir rol oynayan Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim piyasayı doğrudan etkiliyor. Bölge, sentetik gübre üretiminde kullanılan amonyak ve azot gibi temel bileşenlerin taşındığı önemli bir güzergah olarak biliniyor.
Basra Körfezi çevresinde bulunan birçok büyük üretim tesisinin faaliyetlerinin aksaması piyasada arz sıkıntısına yol açtı. Katar merkezli enerji şirketi QatarEnergy’nin bazı kimyasal ve gübre üretimlerini askıya alması da arzın daralmasına neden oldu.
Analistlere göre bu gelişmeler gübre fiyatlarının yükselmesinde önemli rol oynadı.
ABD’DE FİYATLAR HIZLA ARTTI
Küresel piyasalardaki gelişmeler ABD’de de gübre fiyatlarının yükselmesine yol açtı. ABD’de gübre fiyatları kısa süre içinde önemli bir artış gösterdi.
New Orleans’taki ithalat merkezinde ton başına 516 dolar seviyesinde olan gübre fiyatının kısa sürede 683 dolara kadar yükseldiği belirtildi. ABD’nin önemli bir üretim kapasitesine sahip olmasına rağmen gübre ihtiyacının bir bölümünü ithalatla karşılaması fiyatların daha hızlı yükselmesine neden oldu.
Uzmanlar, sevkiyat sorunlarının devam etmesi halinde fiyatların daha da artabileceğini ifade ediyor.
KÜRESEL PİYASADA ARTIŞ DEVAM EDİYOR
Analistlere göre gübre piyasası savaş öncesinde de baskı altındaydı. Çin’in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa’daki üreticilerin doğalgaz maliyetleri nedeniyle üretimi azaltması piyasada zaten sıkışıklık oluşturmuştu.
Son gelişmelerle birlikte küresel piyasada üre fiyatlarının savaş öncesine göre ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı ifade ediliyor.
Hindistan gibi büyük tarım ekonomileri ise gübre ihtiyacının önemli bir bölümünü Orta Doğu’dan karşılıyor. Bu nedenle bölgede yaşanan tedarik sorunlarının birçok ülkeyi etkilemesi bekleniyor.
GIDA ÜRETİMİ RİSK ALTINDA
Uzmanlar gübre arzında yaşanabilecek sorunların tarım üretimini doğrudan etkileyebileceğini belirtiyor. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 180 milyon ton azotlu gübre üretildiği ifade ediliyor.
Azot gübreleri özellikle buğday, mısır ve pirinç gibi temel tarım ürünlerinin veriminde kritik rol oynuyor. Bu nedenle gübre kullanımının azalması durumunda tarımsal üretimin düşebileceği değerlendiriliyor.
Analistler, küresel gübre krizi ihtimalinin gerçekleşmesi halinde ekmek, makarna ve hayvan yemleri gibi birçok ürünün maliyetinin artabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durumun ise dünya genelinde gıda fiyatlarını yükseltebileceği ifade ediliyor.
