“Bir boşanma dosyasının içinde yalnızca dilekçeler ve tutanaklar yoktur; yarım kalmış umutlar, geleceği tartışılan çocuklar, yıllar içinde birlikte kurulmuş bir hayatın paylaşımı vardır.” Bu satırlar, İstanbul’da boşanma avukatı olarak çalışan Aydın Aydar’ın yeni eserinin önsözünden. Aydar, meslek hayatı boyunca adliye koridorlarında biriktirdiği deneyimi, aile hukukunu baştan sona madde madde ele alan altı ciltlik bir şerhe dönüştürdü.
“Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi” adını taşıyan eser, Kanun’un aile hukukunu düzenleyen İkinci Kitabının tamamını, yani 118 ile 494. maddeler arasındaki 377 maddeyi kapsıyor. Nişanlanmadan evlenmeye, boşanmadan mal rejimine, soybağından velayete, nafakadan vesayete kadar aile hukukunun bütün konuları altı ciltte ve 4.204 sayfada ele alınıyor. Eserin tamamı internet sitesinde kitap gibi okunabiliyor ve ücretsiz olarak PDF biçiminde indirilebiliyor.
Dağınık Kaynaklar Tek Bir Eserde Buluştu
Aile hukukuna ilişkin bir soruya sağlam bir cevap aramak, çoğu zaman üç ayrı kaynağın peşine düşmek anlamına geliyor: maddenin kanundaki metni, o maddenin hangi ihtiyaçla yazıldığını anlatan Meclis gerekçesi ve Yargıtay’ın yıllar içinde maddeye verdiği anlam. Aydar’a göre aynı hüküm, gerekçesi bilinmeden okunduğunda başka, içtihatla birlikte okunduğunda bambaşka bir anlam kazanabiliyor.
Aydar, eseri hazırlama nedenini önsözde şöyle anlatıyor: “Uygulamada en sık karşılaştığım güçlük, bu üç kaynağın birbirinden kopuk olmasıydı. Kanun metni bir yerde, gerekçe Meclis tutanaklarının binlerce sayfası arasında, kararlar ise çeşitli veri tabanlarına dağılmış hâlde bulunur. Bir avukatın ya da hâkimin tek bir madde hakkında sağlam bir kanaate ulaşabilmesi için saatlerce araştırma yapması gerekir; hakkını öğrenmek isteyen vatandaş için ise bu yol çoğu zaman kapalıdır. Elinizdeki eser, bu dağınıklığı gidermek ve her maddeyi kendi bütünlüğü içinde, tek bir yerde sunmak amacıyla hazırlandı.”
Çalışma, ilk olarak okurlarla madde madde paylaşılan açıklamalardan doğdu. Aydar’ın anlatımına göre gelen ilgi ve sorular, bu birikimin daha düzenli ve kalıcı bir eser hâline getirilmesi gerektiğini gösterdi.
377 Madde, Altı Cilt, 4.204 Sayfa
Eserin ciltleri Kanun’un kendi bölüm ve ayırımlarına göre düzenlendi; böylece hiçbir konu iki cilt arasında bölünmüyor. Sayfa numaraları altı cilt boyunca kesintisiz ilerliyor. Her cildin sonunda bir kararlar dizini, son ciltte ise bütün eseri kapsayan genel bir kararlar dizini yer alıyor.
Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi’nin altı cildi; her cilt kendi rengiyle ayrılıyor.
Altı Ciltte Aile Hukukunun Tamamı
Cilt I: Evlenme ve Boşanma (m. 118–184)
Nişanlanma, evlenme ehliyeti ve engelleri, evlenme başvurusu ve töreni ile batıl evlenmeler; boşanma sebepleri, boşanma davası ve boşanmanın sonuçları. Tazminat, yoksulluk nafakası ve çocukların durumuna ilişkin boşanma hükümleri de bu ciltte yer alıyor. (67 madde, s. 1–854)
Cilt II: Evliliğin Genel Hükümleri ve Eşler Arasındaki Mal Rejimi (m. 185–281)
Eşlerin hak ve yükümlülükleri, aile konutu ve evlilik birliğinin korunması; edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimleri. (97 madde, s. 855–1.770)
Cilt III: Soybağının Kurulması, Evlât Edinme ve Soybağının Hükümleri (m. 282–334)
Kocanın babalığı, tanıma ve babalık davası, evlât edinme; çocukla kişisel ilişki ve çocuğun bakım giderlerine katılma, yani iştirak nafakası. (53 madde, s. 1.771–2.489)
Cilt IV: Velâyet, Çocuk Malları ve Aile (m. 335–395)
Velâyetin kapsamı, sınırları ve kaldırılması, çocuk mallarının yönetimi; aile bölümünde nafaka yükümlülüğü, ev düzeni ve aile malları. (61 madde, s. 2.491–3.109)
Cilt V: Vesayet Düzeni, Kısıtlama ve Vasinin Atanması (m. 396–437)
Vesayet organları, kısıtlamayı gerektiren hâller, yetki, vasinin atanması, kayyımlık ve yasal danışmanlık ile koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması. (42 madde, s. 3.111–3.556)
Cilt VI: Vesayetin Yürütülmesi ve Sona Ermesi (m. 438–494)
Vasinin ve kayyımın görevleri, vesayet dairelerinin görevleri, vesayet organlarının sorumluluğu ile vesayetin sona ermesi ve sonuçları. (57 madde, s. 3.557–4.082)
Her Maddede Aynı Düzen
Eserde 377 maddenin her biri aynı düzen içinde inceleniyor. Okur hangi maddeyi açarsa açsın, aynı bilgilere aynı sırayla ulaşıyor.
Resmî Kanun Metni
Her madde, yürürlükteki metniyle, fıkra numaraları, kenar başlığı ve Kanun’daki yeriyle başlıyor.
Gerekçe ve Tarihçe
Ardından TBMM’ye sunulan tasarının gerekçesi, maddenin 743 sayılı eski Türk Kanunu Medenisindeki karşılığı ve değişiklik geçmişi geliyor. Böylece okur, hükmün hangi ihtiyaçla yazıldığını ve zaman içinde nasıl değiştiğini de görebiliyor.
Fıkra Fıkra Açıklama
Açıklamalar bölümünde hüküm fıkra fıkra yorumlanıyor; temel kavramlar ilk geçtikleri yerde açıklanıyor, uygulamada sık karşılaşılan durumlar tablolarla özetleniyor. Dikkat edilmesi gereken noktalar ve uygulamaya dönük öneriler ayrı kutularda gösteriliyor.
Künyeli Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararları
Her maddenin sonunda ilgili Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları yer alıyor. Eserde anılan 2.635 kararın 2.031’i, olayın özeti, karar metninden aynen alıntı ve değerlendirmeyle birlikte ayrıca inceleniyor. Kararlar mahkeme, daire, tarih, esas ve karar numarasıyla anılıyor; e-kitapta künyeye tıklandığında kararın resmî metni Yargıtay ya da Anayasa Mahkemesi karar arama sisteminde açılıyor.
Eserde kararlar; künyesi, olayın özeti, karar metninden alıntı ve değerlendirmeyle aktarılıyor (Cilt I, Madde 166, s. 510–511).
Aydar, çalışma boyunca kendilerine koydukları kuralı şöyle özetliyor: “Bu eseri hazırlarken kendimize değişmez bir kural koyduk: Metindeki her tespit ya bir kanun hükmüne ya da künyesiyle gösterilen bir yargı kararına dayanmalıdır. Kararlar resmî veri tabanlarındaki tam metinlerinden tek tek okunarak özetlenmiş, alıntılar karar metinlerinden aynen aktarılmıştır. Kaynağı gösterilemeyen hiçbir görüşe, dayanaktan yoksun genellemelere metinde yer verilmemiştir.”
Kitaptan: Yargıtay’ın Yol Gösteren Kararları
Eserin sayfaları, aile hukukunda her gün yaşanan sorulara Yargıtay’ın verdiği cevaplarla dolu. Kitapta yer alan kararlardan bazıları şöyle:
Nişan ve Düğün
Düğün günü telefonla vazgeçmek kişilik hakkını ihlal eder
Düğünden bir gün önce kına gecesi yapılmış, ertesi gün damat telefonla “ben evlilikten korkuyorum, yapamayacağım” diyerek düğüne gelmeyeceğini bildirmişti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, nişanın bozulmasının yarattığı olağan üzüntünün manevi tazminata esas alınamayacağını, ancak düğün günü yapılan bu açıklamanın kişilik haklarını ihlal ettiğini belirterek manevi tazminat isteminin reddini bozdu (Yargıtay 2. HD, 11.02.2026, E. 2025/10282, K. 2026/1556).
Alyans geri istenemez, diğer ziynetler iade edilir
Nişan bozulduğunda hediyelerin geri verilmesinde kusur aranmıyor. Yargıtay, alyansın alışılmış bir hediye olduğu için geri istenemeyeceğini, diğer bütün altın ve ziynetlerin ise geri verilmesi gerektiğini belirtti (Yargıtay 2. HD, 29.04.2026, E. 2026/2520, K. 2026/4879).
Boşanma ve Deliller
WhatsApp Web’den alınan yazışmalar hukuka aykırı delildir
Eşinin WhatsApp Web oturumunu kendi bilgisayarında açarak yazışmalarını ele geçiren eşin sunduğu kayıtlar, Yargıtay’a göre hukuka aykırı delil niteliğinde; bu yazışmalar kusur belirlemesinde dikkate alınamıyor (Yargıtay 2. HD, 14.03.2024, E. 2023/5012, K. 2024/1780).
Eve gizlice yerleştirilen ses kayıt cihazı hukuka aykırıdır
Yargıtay’a göre eşin bilgisi ve rızası dışında ortak konuta yerleştirilen cihazla alınan kayıtlar gibi, bu kayıtları dinleyen tanığın aktardıkları da hükme esas alınamıyor (Yargıtay 2. HD, 19.11.2024, E. 2024/658, K. 2024/8815).
“Şiddetli geçimsizlik” diye bir dava türü yoktur
Türk Medeni Kanunu’nda “şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma” diye bir dava türü bulunmuyor. Yargıtay, dilekçesinde madde göstermeden bu ifadeyle boşanma isteyen eşin davasında, olayları açıklamanın taraflara, hukuki nitelendirmenin ise hâkime ait olduğunu hatırlatarak ret kararını bozdu (Yargıtay 2. HD, 15.12.2025, E. 2025/5122, K. 2025/11194).
Mal Paylaşımı ve Ziynet
“Paylaşacak malımız yok” demek feragat sayılmaz
Anlaşmalı boşanma duruşmasında eşlerin “paylaşacak bir malımız yok” demesi, mal rejiminin tasfiyesinden doğan haklardan vazgeçtikleri anlamına gelmiyor. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, boşanmadan yaklaşık dokuz yıl sonra açılan alacak davalarında bu sonuca ulaştı (Yargıtay HGK, 10.09.2025, E. 2024/7, K. 2025/498). Eserde bu kararın ardından, anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken mal rejiminin taşınmazlar ve alacaklar sayılarak açıkça düzenlenmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.
Ziynet eşyası kadına aittir
Yargıtay’a göre ziynet eşyası kadına ait; ziynetlerin evlilik içinde kullanıldığı ileri sürülüyorsa, iade ya da bağış iddiasını erkeğin ispatlaması gerekiyor (Yargıtay 2. HD, 01.06.2023, E. 2023/347, K. 2023/2867).
Çocuklar, Velayet ve Nafaka
Yalnız gündüz saatleriyle sınırlı kişisel ilişki yetersizdir
Velayeti anneye verilen çocukla baba arasında yalnız gündüz saatlerini kapsayan kişisel ilişki kurulmasını “az ve amacına aykırı” bulan Yargıtay, çocuğun yararına uygun sürelerle yatılı kişisel ilişki kurulması gerektiğini belirtti (Yargıtay 2. HD, 23.06.2026, E. 2026/880, K. 2026/6974).
Okul ücreti ve sağlık sigortası iştirak nafakasının içindedir
Okul ücreti, kıyafet, sağlık sigortası ve eğitim giderleri, Yargıtay’a göre iştirak nafakasının kapsamında; bu giderler için ayrı ve sınırları belirsiz bir yükümlülük kurulamıyor (Yargıtay 2. HD, 15.06.2026, E. 2025/8708, K. 2026/6569).
Babalık davası sürerken çocuk için tedbir nafakası
Babalık davası sürerken çocuk için tedbir nafakasına hükmediliyor; dava tarihinden kararın kesinleşmesine kadar tedbir, sonrası için iştirak nafakası kuruluyor (Yargıtay 2. HD, 24.04.2024, E. 2024/277, K. 2024/2812).
Vesayet
Vesayet altındaki kardeşle görüşme
Vasi olan kardeşinin, vesayet altındaki diğer kardeşiyle görüşmesini engellediğini ileri süren kişinin kişisel ilişki talebi, Yargıtay’a göre vesayet hukukunun konusu; bu istemi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi inceliyor (Yargıtay 2. HD, 11.06.2026, E. 2026/3240, K. 2026/6481).
Güncel Anayasa Mahkemesi Kararları da Eserde
Eserde mevzuat ve içtihat 23 Ekim 2026 itibarıyla dikkate alındı. Anayasa Mahkemesinin, Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan ve yoksulluk nafakasının “süresiz olarak” istenebileceğini öngören ibareyi iptal eden kararı (AYM, 04.06.2026, E. 2025/156, K. 2026/131) nafakaya ilişkin 175 ve 176. maddelerde işlendi. 30 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan kararla iptal hükmü, yayımdan dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.
Boşanma davası reddedilen eşlerin ortak hayat yeniden kurulamadığında boşanabilmesi için gereken sürenin 2024’te üç yıldan bir yıla indirilmesi ve bu düzenlemeyi Anayasa’ya uygun bulan Anayasa Mahkemesi kararı (AYM, 12.02.2026, E. 2025/203, K. 2026/39) da 166. maddenin şerhinde yer alıyor.
Hem Hukukçu Hem Vatandaş İçin
Aydar, eseri yazarken iki okuru birlikte düşündüklerini söylüyor: dosyasını hazırlayan avukatı ve hâkimi, bir de hakkını öğrenmek isteyen vatandaşı. Bu nedenle kitapta dil olabildiğince sade tutuldu, teknik kavramlar ilk geçtikleri yerde açıklandı.
“Aile hukuku, hukukun belki de en insani alanıdır” diyen Aydar, eserin dilini de bu anlayışla kurduklarını belirtiyor: “Hukuk dilinin ağırlığı, bir annenin ya da babanın çocuğu hakkındaki hakkını anlamasının önünde bir engel olmamalıdır.”
Altı Cildin Tamamı Ücretsiz
Eserin en dikkat çeken yönlerinden biri erişim biçimi. Altı cildin tamamı, Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi sayfasından ücretsiz okunabiliyor; dilenen cilt ya da eserin tamamı PDF olarak indirilebiliyor.
Aydar, eseri neden ücretsiz yayımladıklarını şöyle anlatıyor: “Otuz yılı aşkın meslek hayatımın birikimini, on yıllık emekle tek bir esere dönüştürdük. Bu eseri rafta durması için değil, ihtiyacı olan herkes okuyabilsin diye hazırladık.”
Bilgisayarda Kitap Gibi
Çevrim içi okuyucu sayfaları yan yana açıyor. Okur ok tuşlarıyla sayfa çevirebiliyor, yan panelden istediği maddeye geçebiliyor ve kitap içinde arama yapabiliyor.
Eser, internet sitesinde basılı bir kitap gibi sayfa sayfa okunabiliyor.
Telefonda
Telefonda sayfalar ekran genişliğine sığacak şekilde alt alta akıyor. Her maddenin şerhi, sitedeki Türk Medeni Kanunu madde sayfalarında ayrıca okunabiliyor.
PDF Olarak
Ciltler tek tek ya da altı cilt tek dosya hâlinde indirilebiliyor. PDF’lerde yer imleri madde madde düzenlendi; içindekiler ve dizinlerdeki sayfa numaraları tıklanabiliyor.
Aydar, okurlardan da katkı bekliyor: “Okurken gözünüze takılan bir eksik ya da hata olursa bize bildirmenizi rica ederim.”
Bir Baba ile İki Oğlunun Ortak Eseri
Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi, Aydar ailesinin üç hukukçusunun ortak emeğinin ürünü. Aydın Aydar, önsözde iki oğlunun da hukuku seçmesini ve aynı cübbeyi giymesini meslek hayatının en büyük mutluluklarından biri olarak anlatıyor.
Aydar’ın anlatımına göre Av. Murat Aydar, yeni kuşak avukatlığın dinamizmini ve teknolojinin sunduğu imkânları çalışmaya taşıdı; çok sayıda kararın taranmasında ve künyelerin resmî metinlerle tek tek karşılaştırılmasında gösterdiği sabırla esere derinlik kazandırdı. Ailenin en genç hukukçusu Av. Eren Aydar ise dijital kaynaklara ilgisi ve güncel gelişmeleri izlemedeki titizliğiyle araştırmanın her aşamasına katkı sundu.
Aydar, bu ortaklığı şöyle anlatıyor: “Kendi mesleki birikimimi oğullarımın emeği ve heyecanıyla aynı sayfalarda buluşturabilmek, bir baba olarak benim için tarif edilmesi güç bir gurur ve mutluluktur.”
Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi; Av. Aydın Aydar, Av. Murat Aydar ve Av. Eren Aydar’ın ortak eseri.
Aydar, önsözünü şu dilekle tamamlıyor: “Bu eserin, adaletin aile içindeki en hassas uyuşmazlıklarda da yerini bulmasına küçük de olsa bir katkı sunmasını dilerim.”
Avukat Aydın Aydar Kimdir?
1962 doğumlu Aydın Aydar, 1986’da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. 1988’den bu yana İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak avukatlık yapan Aydar, meslek hayatının ilk döneminde bankacılık ve holding şirketlerinde uzun yıllar hukuk müşavirliği ve hukuk direktörlüğü görevlerinde bulundu. 1999’dan bu yana çalışmalarını aile hukukuna, özellikle boşanma davalarına yönelten Aydar; anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar yürütüyor.
Aydar’ın Kitapları
• “Boşanma Avukatı Aydın Aydar’ın Anıları” (Himalaya Yayınevi, 2025)
• “Anlaşmalı Boşanma Davası” (Himalaya Akademi, 2025)
• “Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi” (6 cilt, 2026)
• “Yargıtay Kararları Işığında Mal Paylaşımında Şirket Hisseleri” (2026)
• “Yargıtay Kararları Işığında Mal Paylaşımında Yurt Dışındaki Mallar” (2026)
Kitap Künyesi
• Eserin adı: Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi
• Yazarlar: Av. Aydın Aydar, Av. Murat Aydar, Av. Eren Aydar
• Kapsam: Türk Medeni Kanunu m. 118–494 (377 madde)
• Cilt ve sayfa: 6 cilt, 4.204 sayfa
• Kararlar: 2.635 Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararı
• Güncellik: Mevzuat ve içtihat 23 Ekim 2026 itibarıyla
• Biçim: E-kitap (PDF) ve internet sitesinde okuma
• Yayın: Ekim 2026
• Erişim: Ücretsiz
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Medeni Kanunu Aile Hukuku Şerhi ücretsiz mi?
Evet. Altı cildin tamamı ücretsiz okunabiliyor ve PDF olarak indirilebiliyor. Kaynak gösterilerek yapılacak kısa alıntılar dışında eser, yazarların izni olmadan çoğaltılamıyor.
Eser hangi konuları kapsıyor?
Türk Medeni Kanunu’nun aile hukukunu düzenleyen İkinci Kitabının tamamını, yani 118 ile 494. maddeler arasındaki 377 maddeyi kapsıyor: nişanlanma, evlenme, boşanma, evliliğin genel hükümleri, mal rejimi, soybağı, evlât edinme, velayet, nafaka yükümlülüğü, aile malları ve vesayet.
Kitap ne kadar güncel?
Eserde mevzuat ve içtihat 23 Ekim 2026 itibarıyla dikkate alındı. Anayasa Mahkemesinin yoksulluk nafakasındaki “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı da 175 ve 176. maddelerde işlendi.
Kararların aslına nasıl ulaşılır?
Kitapta her karar mahkeme, daire, esas ve karar numarası ile tarihiyle anılıyor. E-kitapta künyeye tıklandığında kararın resmî metni Yargıtay ya da Anayasa Mahkemesi karar arama sisteminde açılıyor.
Kitap hukuki danışmanlığın yerini tutar mı?
Hayır. Eser genel bilgi verme amacı taşıyor; somut bir uyuşmazlıkta dosyanın kendine özgü durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Avukat Aydın Aydar | Boşanma Avukatı İstanbul
Adres: Süleyman Demirel Bulvarı Mall of İstanbul Residance, A Blok No:50, 34490 Başakşehir/İstanbul
Telefon: +90 532 334 59 92
E-posta: [email protected]
Web: www.avukataydinaydar.com
